Μοναστήρι Παναγίας Πελεκητής

Μέσα σ΄  αυτό το χώρο, των διάσπαρτων μικρών εκκλησιών ,των εκτεθειμένων στις επιδρομές των απίστων κατακτητών και ληστών , αναφάνηκε η ανάγκη για την ίδρυση ενός μεγάλου  και ισχυρού θρησκευτικού κέντρου, κάστρου για τον χριστιανισμό και την Ελληνική παιδεία της περιοχής. Έτσι στην κορωνίδα όλων αυτών  των εκκλησιών της Καρύτσας ήρθε να τοποθετηθεί το μεγάλο μοναστήρι – φρούριο  της  «Παναγίας της Πελεκητής»  περί τα μέσα  του 15^ου αιώνα.

Το ιστορικό αυτό καστρομονάστηρο, που κτίστηκε σε μια ιδανική ,απόκρημνη και ασφαλή, τοποθεσία και πάνω στις νωπές ακόμα μνήμες του ένδοξου βυζαντινού παρελθόντος και  στις απαρχές περίπου  της Οθωμανικής κατάκτησης, έμελλε να παίξει καθοριστικό ρόλο στη ζωή και στην τύχη της ευρύτερης περιοχής του  και να αποτελέσει παράλληλα την κρυφή ιερή  κιβωτό της ιστορίας  της ίδιας  της  Καρύτσας

Αρχικά κτίστηκε ο ναός της  Ανάληψης του Σωτήρος , το Καθολικό της μονής , η οποία ονομάζονταν  τότε Μονή του Σωτήρος. Αργότερα , στα 1529 , ο ΄Αγιος Δαμιανός  απ΄το Ρίχοβο Αγράφων, συνασκητής του ησυχαστή Δομέτιου στο ΄Αγιο ΄Ορος  ,μόνασε στην Πελεκητή και σε μικρή σπηλιά πάνω  απ΄τη μονή και έκτισε το δεύτερο ναό της μονής, το ναό της Παναγίας της Φανερωμένης  και έδωσε στη μονή τη βασική κτηριακή της όψη. Μικρότερες προσθήκες έγιναν αργότερα και στα χρόνια του ηγουμένου Παχώμιου.  Το έτος 1606 κτίστηκε κοντά στην Πελεκητή ο ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος απ΄τον ηγούμενο Πορφύριο  με ενέργειες του οποίου όλο το μοναστηριακό συγκρότημα αναγνωρίστηκε με σιγίλιο απ΄τον Πατριάρχη Ραφαήλ Β΄ ως σταυροπηγιακό.

Ο ναός της Ανάληψης αγιογραφήθηκε το 1653 απ΄το συνεργείο του Ιωάννου του ‘’Ευτελούς’’ με δαπάνη  της αρχοντικής οικογένειας Μορφέση απ΄το Νεοχώρι , ενώ ο ναός της Παναγίας της Φανερωμένης αγιογραφήθηκε το 1666 απ΄το συνεργείο  του μοναχού  Ιακώβου  του ‘’Ευτελούς’’. Στο τέμπλο της Φανερωμένης η δεσποτική εικόνα του Χριστού αναγράφει το έτος 1626.  Είναι χαρακτηριστικό , ότι και στους δύο ναούς εικονίζεται ο ΄Αγιος Δαμιανός  (που μαρτύρησε το 1568 στη Λάρισα) με την ένδειξη «ο κτήτωρ της μονής ταύτης». Σημαντικοί ηγούμενοι υπήρξαν ηγέτες  αυτής της μοναστικής κοινότητας, όπως ο Παχώμιος Α΄, ο Εφραίμ, ο Θεοφάνης ,που μαρτύρησε στα 1712, ο Παχώμιος  Β΄,  ο Κοσμάς κ. ά.  με τελευταίο τον Δοσίθεο που απεβίωσε το 1870, ενώ τελευταίος μοναχός -της παλαιάς περιόδου της μονής-  υπήρξε ο Συμεών , που απεβίωσε κατά το 1923.

Κατά την περίοδο της οθωμανικής κατάκτησης  η Πελεκητή απέκτησε αίγλη και  ακίνητη  γεωργική και δασική περιουσία, ενώ πλούτισε με πολλά αφιερώματα και κειμήλια και επιπλέον με πληθώρα σημαντικών  ιερών και διδακτικών βιβλίων. Στο χώρο της δίδαξαν σπουδαίοι μαθητές του Ευγένιου Γιαννούλη και του Αναστάσιου Γόρδιου, όπως ο Θεοφάνης και ο Χριστοφόρος.

Δυστυχώς , όμως, το μοναστήρι  αποτέλεσε πολλές φορές  (1931,1966,2011) στόχος  ιερόσυλων με αποκορύφωμα την κλοπή της μικρής, ιερής και θαυματουργής εικόνας της    Παναγίας της Πελεκητής, που έγινε τον Οκτώβριο του 2011  και συγκλόνισε τους πιστούς. Η μονή διασώζει λειψανοθήκες αγίων, Άγιο Ποτήριο του 1647, Σταυρό ευλογίας του 1681, τη σιδερένια σφραγίδα της του 1682, ιερό Ευαγγέλιο του 1588, βιβλίο με τους Μύθους του Αισώπου του 1564 κλπ.

Το έτος 1939 το μοναστήρι  αναγνωρίστηκε επίσημα απ΄ την Πολιτεία ως «Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο»  και τις επόμενες δεκαετίες  ξεκίνησε μεγάλη προσπάθεια για την αναστήλωση και τη διάσωση της μονής και έγιναν σπουδαία έργα απ΄τον καθηγητή Ορλάνδο  , τον μηχανικό Καλκετενίδη , την 7^η Βυζαντινή Εφορία  και τέλος τη δεκαετία του 1990 υπήρξε μια μεγάλη ολική ανακαίνιση της μονής απ΄την ομάδα των  μηχανικών  Γ. Κωνσταντάκου – Β. Τσολάκη-Λ.Μόσιαλου-Ε. Βαντή , η μελέτη της οποίας βραβεύτηκε απ΄την Ευρωπαϊκή ΄Ενωση .Τα χρόνια αυτά η μονή γνώρισε μεγάλη επισκεψιμότητα   και  με την βοήθεια των Καρυτσιωτών  επιτρόπων εξελίχτηκε  σε πανελλήνιο ιερό προσκύνημα. Το έτος 2000 η Μητρόπολη  Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων  επανέφερε τη μονή στον κοινοβιακό της χαρακτήρα. Σήμερα ηγούμενος της μονής είναι ο Αρχ. π. Αμφιλόχιος , που είναι  και Πρωτοσύγκελος  της  Ιεράς Μητρόπολης  Θεσσαλιώτιδος.

Επιμέλεια κειμένων : Κώστας Παΐσης